Öncül Önerme Nedir? Hayatımda Hiç Bu Kadar Mantıklı Bir Şey Okumamıştım!
İzmir’de 25 yaşında, arkadaş ortamımda sürekli espri yapan ama bir o kadar da her şeyi fazlasıyla düşünen bir insanım. Herkes gülüp eğlenirken, ben genelde “Ya bu durumun bir mantığı var mı?” diye düşünürüm. İşte, tam da bu yüzden “Öncül önerme nedir?” diye düşündüm ve bir anda kafamda beliren 4-5 soru ile bu yazıyı yazmaya karar verdim. Kendi kendime “Bunu anlatabilirsem, belki birileri de bana ‘Vay be, bu çocuk ne kadar derin!’ diyecek” diye düşündüm. Ama şimdiden şunu söyleyeyim: bu yazıyı okuduktan sonra, hayatımın ne kadar boş ve anlamlı olduğunu sorgulayan birkaç kişi olabilir, yani dikkatli olun.
Öncül Önerme Nedir? Mantık mı, Sadece Bir Kavram mı?
Bir arkadaşım bir gün bana, “Ya, şu konuda birazcık mantıklı düşünsen, belki sen de anlaşılabilirsin!” dedi. O an kafamda binlerce şey döndü: “Mantıklı düşünmek mi?” “Ya ben hep mantıklı düşünüyordum ama… bu mu?” Öncül önerme nedir diye düşününce, aslında fark ettim ki, o kadar da karmaşık bir şey değil. Kısaca, bir düşünme biçimidir. İki ya da daha fazla öncül (yani önceden kabul ettiğimiz doğru bilgiler) verilip, bu doğrulardan bir sonuca varmak gibi bir şeydir. Yani, basitçe söylemek gerekirse, bir durumdan “mantıklı bir şey çıkarmak” gibi.
Ama burada bir sorun var: Hayatımda ne zaman mantıklı bir şey söylesem, birileri benim üzerine gülüp “Aaa, sen ciddi misin?” der. Gerçekten mantıklı düşünmek mi istiyorum, yoksa yalnızca komik olmak mı? İşte bu noktada, öncül önerme nedir sorusunun gündeme geldiği anı kaçırmamak gerek!
Örnek mi? Tabi, hemen veriyorum:
“Eğer yağmur yağıyorsa, dışarıda ıslanırsınız.”
“Yağmur yağıyor.”
“O zaman dışarıda ıslanırım.”
Evet, sonuç gerçekten mantıklı ve bilimsel! Ama ben ne yapıyorum? Arkadaşımın elinde şemsiye yok diye onun ıslanıp ıslanmayacağına kafa yoruyorum. “Ama o, şemsiye almadı. Acaba, bu bir mantık hatası mı?” diye düşünüyorum. Evet, hayatımı böyle çokça daha karmaşık hale getiriyorum.
“Ya Böyle Olursa?” İşte Gerçek Korku!
Öncül önerme nedir? Bu soruya verdiğim cevabı biraz abarttım, farkındayım. Ama asıl düşündüren şey şu: Bu mantıklı düşünce biçimi, bazen beni gereksiz yere endişelendirebiliyor. Örneğin, şöyle bir diyalog düşünün:
Ben: “Biliyor musun, dışarıda yağmur var, o yüzden ıslanmanızı bekleyebilirim.”
Arkadaşım: “Evet, tamam, ama bu önceden beklediğimiz bir şey değil mi?”
Ben: “Ama ya ıslanırken bir sincap gelir ve seni sarmalayacak kadar şaşırtıcı bir şey yaparsa? Belki de ıslanmaman lazım!”
İşte bu tarz sorgulamalarla, her şeyi fazlasıyla analiz etmenin verdiği bir kaygıyı yaşamaya başlıyorum. Her şeyde mantık arıyorum ve “Ya şöyle olursa?” diye soruyorum. Geleceği, insanların birbirini anlamadıkları, yağmurun sırtımızı sırılsıklam ettiği ama yine de mantıklı düşündüğümüz bir dünyaya dönüştürme korkusu sarmaya başlıyor.
Günlük Hayatta Öncül Önerme ve Mükemmel Sonuçlar
Bir gün, çok basit bir örnekle “Öncül önerme nedir?” sorusunun hayatıma nasıl dahil olduğunu fark ettim. O gün evde oturuyorum, interneti tararken arkadaşım aradı:
Arkadaşım: “Gel, çay içelim, çok uzak değilim, 10 dakika sonra oradayım.”
Ben: “Ama sen 10 dakika önce de buradaydın, o zaman bu çayı kim yapacak?”
Bakın, tamamen mantıklı bir soru değil mi? Öncül önerme nedir sorusunu doğru yanıtladım, çünkü çay içmek için her zaman birilerine ihtiyaç var! Ama iç sesim şöyle diyor: “Dur, dur… ya o 10 dakikada senin eksik bilgilendirdiğin bir şey varsa? Ya o çayı yapacak olan kişi ben olacaksam?”
Evet, yine bir öngörüsel kaygıya kapıldım ve çayı o gün yine ben yaptım. Her şeyin önceden tahmin edilebilir olduğu bir dünyada ya bir şeyler yanlış giderse?
Sonuçta…
Öncül önerme nedir? Bazen hayatı fazlasıyla karmaşık hale getiren ama bir o kadar da eğlenceli olan bir şeydir. Bir mantık çerçevesi içinde düşünmek, her şeyin bağlantılarını çözmek istesek de, insan hayatta her zaman kaygı yapıyor. “Ya şöyle olursa?” sorusuyla, her şeyin mantıklı olduğu bir dünya kurmaya çalışırken, bazen en basit şeyleri bile çözmekte zorlanıyoruz.
Sonuçta, bu yazı belki biraz fazla kafa karıştırıcı olabilir. Ama unutmayın, bazen mantıklı düşünmek de biraz eğlenceli olabilir. Çünkü her öncülün bir sonucu vardır. Ama o sonucun her zaman ne olacağına emin olamayız, değil mi?
Evet, belki de öncül önerme nedir sorusunun cevabı aslında şudur: Hayatta bazen fazla mantıklı düşünmek, işleri gereksiz yere zorlaştırabilir.