Bilimsel Makale Hazırlama Basamakları Nelerdir?
Eskişehir’de üniversitede çalışan genç bir araştırmacı olarak, her gün bilimsel makalelerle iç içeyim. Ama gerçekte, bilimsel bir makale hazırlamak çoğu zaman düşündüğümüz kadar kolay değil. Birçok kişi için, akademik yazı yazmak bazen göz korkutucu bir iş olabilir. Ancak bilimsel makale yazma süreci, aslında adım adım izlenecek bir yol haritası gibidir. Bunu biraz daha basitleştirerek anlatmak istiyorum, çünkü gerçekten bilimsel makale hazırlama basamakları nelerdir sorusunu bilmek, işinizi kolaylaştırabilir.
Şimdi gelin, bilimsel makale yazma sürecine nasıl başlayacağımıza bakalım.
1. Araştırma Konusunun Seçilmesi
Bilimsel bir makale yazmaya başlamak için önce ne yazacağınıza karar vermelisiniz. Kulağa basit geliyor, değil mi? Ama doğru konu seçimi, aslında makalenin ne kadar etkili olacağını belirleyen en önemli adımdır. Konunuzu seçerken şunlara dikkat etmelisiniz:
İlgi alanınıza yakın bir konu seçin: Yazmak zorunda olduğunuz bir şey değil, gerçekten ilgi duyduğunuz bir konu olmalı. Mesela ben genellikle teknolojinin insan hayatındaki yerini araştıran makaleler yazmayı tercih ediyorum çünkü bu benim ilgimi çekiyor. Ama siz bir biyoloji öğrencisiyseniz, biyolojik süreçleri inceleyen bir konu da sizin için çok daha verimli olabilir.
Literatürde boşluk bırakacak bir konu: Konunuzu seçtikten sonra, bu konuda daha önce ne kadar çalışma yapılmış, buna bakmalısınız. Eğer daha önce yapılmış çalışmalarda eksik bir nokta ya da keşfedilmemiş bir şey görüyorsanız, işte bu size harika bir fırsat olabilir.
Konunuzu belirledikten sonra, bunu derinlemesine araştırmaya başlayabilirsiniz.
2. Literatür Taraması Yapmak
Araştırma yaptıktan sonra gelen bir diğer önemli basamak literatür taramasıdır. Bu, konu hakkında daha önce yapılmış çalışmaları incelemek anlamına gelir. Sadece kendi fikrinizi değil, başkalarının bu konuya nasıl yaklaştığını da görmelisiniz.
Bunun için genellikle Google Scholar, PubMed gibi veritabanlarını kullanabilirsiniz. Biraz sıkıcı olabilir, çünkü yüzlerce makale okumanız gerekebilir ama bu adım, makalenizi temellendirmeniz açısından çok önemli.
Benzetme yapalım: Diyelim ki bir marangozsunuz ve mobilya yapıyorsunuz. Literatür taraması, bu mobilya için gerekli malzemelerin nerede ve nasıl bulunacağını araştırmak gibidir. Çünkü ne kadar çok malzeme biliyorsanız, o kadar sağlam bir mobilya yapabilirsiniz.
3. Hipotez Kurma ve Amaç Belirleme
Bir bilimsel makale yazıyorsanız, mutlaka bir hipotez (veya araştırma sorusu) kurmanız gerekir. Yani, araştırma konunuzla ilgili olarak “Bu olacak mı?” ya da “Bu nasıl işliyor?” gibi sorular sorarak bir temel oluşturmalısınız.
Mesela, “Yüksek ısıda yapılan karbonatlı içeceklerin asidik özellikleri nasıl değişir?” gibi bir hipotez kurabilirsiniz. Hipotezinizi belirledikten sonra, bu soruyu nasıl test edeceğinizi düşünmelisiniz.
Bunun yanı sıra, amaç kısmında bu hipotezi test etmek için neyi, nasıl ölçmeyi hedeflediğinizi belirlemelisiniz. Yani, “Benim amacım şu soruyu yanıtlamak” diyebilmelisiniz.
4. Araştırma Yöntemi Seçmek
Araştırma yaparken kullanılan yöntem, başvurulacak adımları belirler. Bu noktada, hangi yöntem ile çalışacağınızı seçmeniz gerekir. Yöntem, araştırmanızı nasıl yapacağınızı, ne tür veriler toplayacağınızı ve nasıl analiz edeceğinizi gösterir.
Bu adımda birkaç farklı yöntem olabilir:
Deneysel yöntem: Eğer deney yaparak veri topluyorsanız, deneysel yöntemi seçebilirsiniz.
Gözlemsel yöntem: İnsanlar ya da doğa üzerinde gözlemler yapıyorsanız, gözlemsel yöntemi tercih edebilirsiniz.
Anket yöntemi: İnsanlardan anketler alarak veri toplayabilirsiniz.
Mesela, ben anket yöntemiyle veri topladım ve bu veriyle insanların teknolojiyi nasıl kullandığını inceledim. Yani hangi yöntemi seçtiğiniz, çalışmanızın amacına göre değişir.
5. Veri Toplama ve Analiz Etme
Veri toplamak, çoğu zaman en sıkıcı ama en önemli adımdır. Araştırma sorunuza yanıt verebilmek için doğru verileri toplamanız gerekir. Bu aşamada şunlara dikkat etmelisiniz:
Verilerin doğru ve güvenilir olmasına özen gösterin: Yani, yanlış bilgi verileriyle başlamak işinizi zorlaştırabilir. Bu yüzden mümkünse güvenilir kaynaklardan ya da test edilmiş verilerden yararlanın.
Veri analizine dikkat edin: Verilerinizi analiz etmek için genellikle bazı yazılımlar kullanılır (SPSS, Excel, R vb.). Bu yazılımlar size verilerinizi düzenlemenizde ve sonuçlarınızı anlamlandırmanızda yardımcı olur.
6. Makale Yazma
Makale yazma aşaması, aslında bir nevi sunum yapma aşamasıdır. Verilerinizi topladınız, analiz ettiniz, şimdi sıra bu verileri başkalarına nasıl aktaracağınıza geldi. Bilimsel makale yazarken genellikle şu başlıklara yer verirsiniz:
Giriş: Konunun ve hipotezin tanıtıldığı bölümdür. Burada araştırmanızın amacını ve neden önemli olduğunu anlatırsınız.
Yöntem: Araştırma yaparken kullanılan yöntemlerin açıklanması gerekir.
Bulgular: Verilerinizi burada paylaşırsınız. Verilerin görsellerle (grafik, tablo) desteklenmesi faydalı olur.
Sonuçlar ve Tartışma: Sonuçlarınızı tartışır, ne öğrendiğinizi ve bulgularınızın bilimsel literatüre katkısını belirtirsiniz.
Bunun dışında, başkalarının yazılarından alıntılar yaparken kaynakları doğru bir şekilde göstermeniz önemlidir. Çünkü bu, araştırmanızın güvenilirliğini artırır.
7. Sonuç ve Değerlendirme
Sonuç kısmında araştırmanızın genel bir özetini yapar ve bulgularınızı değerlendirirsiniz. Ayrıca, araştırmanızın güçlü ve zayıf yönlerini de belirtirsiniz. Eğer mümkünse, gelecekte yapılacak araştırmalar için önerilerde bulunmanız faydalı olacaktır.
Sonuç: Sabır, Düzen ve Azim
Bilimsel makale hazırlama süreci, belirli bir düzene ve dikkatli bir çalışmaya dayalıdır. Bazen zorlayıcı olabilir, ama doğru adımları takip ederek ve süreci basitçe bölerek başarılı bir makale hazırlayabilirsiniz. Giriş kısmından sonuç kısmına kadar her adımı dikkatle yazmak ve doğru verilerle desteklemek oldukça önemli.
Sonuçta bilimsel bir makale, sadece sayfalardan oluşan bir yazı değil, belirli bir düzeni ve bilimselliği taşıyan bir düşünce akışıdır. Ve işte tam bu noktada, sabır, düzen ve azim en önemli yardımcınız olacaktır.